Evcil keçi nereden geliyor?
Evcil keçi, batı İran'daki Zagros Dağları'ndan Anadolu'daki Toros Dağları'na uzanan tepeler kuşağı Bereketli Hilal'den gelir. Oradaki insanlar yaklaşık 10.000 yıl önce yabani yaban keçilerini (bezoar) sürü halinde gütmeye başladı; bu da keçiyi evcilleştirilen ilk hayvanlardan biri yaptı.
Ganj Dareh'in çobanları
Bilinen en eski sürü keçileri, batı İran'da Gamasiab nehrinin bir yan vadisinde, yaklaşık 1.400 metre yükseklikte bulunan ve MÖ 8200–7600 dolaylarında yerleşim gören bir köy olan Ganj Dareh'ten gelir. Arkeologlar Melinda Zeder ve Brian Hesse çobanların tercihlerini kemiklerden okudu: erkeklerin çoğu iki buçuk yaşına gelmeden kesilirken dişilerin çoğu üreme için daha uzun süre tutuluyordu. 2021'de eski DNA, bu keçilerin yabani keçilerden zaten ayrıldığını ve sonraki evcil keçilerin atası olduğunu gösterdi.
Bereketli Hilal'in dört bir yanında
Ganj Dareh yalnız değildi. Aynı dönemde insanlar Yukarı Fırat ve Dicle vadilerinde, Levant'ta ve Anadolu'da da keçi güdüyordu; yani evcilleştirme tek bir noktada değil, bölgenin geneline yayılarak gerçekleşmiş görünüyor. Neolitik çiftçiler keçileri sütleri ve etleri için besliyor, gübrelerini yakıt olarak yakıyor, kemiklerini, kıllarını ve kirişlerini giyim, yapı ve alet yapımında kullanıyordu.
İnsanlar neden İsviçre diyor
Keçiler Alplerde evlerindeymiş gibi görünür ve İsviçre, dünyanın en yaygın süt keçilerinden birini yetiştirdi. Bern Oberland'ındaki Saanen vadisinin adını taşıyan Saanen keçisi, bugün seksenden fazla ülkede, toplam 900.000'i aşkın hayvanla beslenen verimli, beyaz bir süt ırkıdır. Ama İsviçre keçileri de Güneybatı Asya'dan gelir. Bütün ya da çoğu evcil keçinin muhtemel yabani atası olan yaban keçisi (bezoar) hâlâ Zagros Dağları'nda yaşar ve bir zamanlar Anadolu'da da yaygındı.
Kaynaklar: en.wikipedia.org › Goat ↗ · pmc.ncbi.nlm.nih.gov ↗ · en.wikipedia.org › Saanen goat ↗
.jpg/330px-Eating_with_Chopsticks_(Unsplash).jpg)
