.jpg/960px-Fireworks_and_dark_clouds_(Unsplash).jpg)
Havai fişek nereden geliyor?
Havai fişek Çin'den gelir. Oradaki insanlar önce bambuyu ateşe atarak patlama sesleri çıkardı, sonra barutu tüplere doldurdu ve Song hanedanı döneminde (960–1279) ilk fişekleri ve ilk havai fişek gösterilerini yaptı.
Yanan bambudan baruta
Han hanedanı döneminde (MÖ 202 – MS 220) Çin'de insanlar bambu saplarını yüksek bir gürültüyle patlasın diye ateşe atardı. Barut çok daha sonra geldi: ondan söz eden doğrulanmış ilk kayıt, Tang hanedanı döneminden 808 tarihli bir formüldür ve barut büyük olasılıkla ilaç deneyleri sırasında tesadüfen bulundu. Çincedeki adı huoyao, “ateş ilacı” demektir. Ardından küçük kaplara doldurulan barut, yanan bambunun sesini taklit etmek için kullanıldı ve ikisine de baozhu, yani “patlayan bambu” dendi.
Song hanedanının fişekleri
Song hanedanı döneminde insanlar ilk fişekleri yaptı: barutla doldurulmuş, fitilli, sarılmış kâğıttan tüpler. Bunları ardı ardına patlasınlar diye bian, yani “kırbaç” denen uzun demetler halinde birbirine de bağladılar. Sıradan insanlar pazardaki satıcılardan fişek alabiliyordu, büyük gösteriler de yapılıyordu. Eski Song başkentini anlatan ve önsözü 1147 tarihli olan bir anı kitabı, ordunun 1110'da İmparator Huizong'u eğlendirmek için düzenlediği büyük bir havai fişek gösterisini anlatır.
Renk ve batıya giden yol
1280 civarında Suriyeli yazar Hasan er-Rammah, roketleri ve havai fişekleri, onları Çin kaynaklarından öğrendiğini düşündüren ifadelerle anlattı. Avrupa 14. yüzyılda havai fişek yapıyordu ve 17. yüzyılda havai fişekler orada popülerdi. Çinli ustalar renkleriyle ünlüydü: 1753 tarihli bir Çin kitabı alevleri bakır asetatla yeşile boyuyordu. 1797 civarında İngiliz coğrafyacı John Barrow, Çinlilerin ateşi pek çok renge “bürüme sırrının” havai fişeklerinin başlıca meziyeti olduğunu yazdı.
Kaynaklar: en.wikipedia.org › Fireworks ↗ · en.wikipedia.org › Gunpowder ↗ · ssec.si.edu ↗
.jpg/330px-Eating_with_Chopsticks_(Unsplash).jpg)
