Koza domowa: skąd to się wzięło?
Koza domowa pochodzi z Żyznego Półksiężyca, łuku wzgórz od gór Zagros w zachodnim Iranie po góry Taurus w Anatolii. Ludzie zaczęli tam hodować dzikie kozy bezoarowe około 10 000 lat temu, dzięki czemu koza jest jednym z pierwszych zwierząt, jakie w ogóle udomowiono.
Pasterze z Ganj Dareh
Najstarsze znane kozy trzymane w stadach pochodzą z Ganj Dareh, osady położonej na wysokości około 1400 metrów w bocznej dolinie rzeki Gamasiab w zachodnim Iranie, zamieszkanej około 8200–7600 p.n.e. Archeolodzy Melinda Zeder i Brian Hesse odczytali z kości decyzje pasterzy: większość samców zabijano przed ukończeniem dwóch i pół roku, a większość samic trzymano dłużej, do rozrodu. W 2021 roku badania starożytnego DNA wykazały, że kozy te różniły się już od dzikich i były przodkami późniejszych kóz domowych.
W całym Żyznym Półksiężycu
Ganj Dareh nie było jedyne. W tej samej epoce ludzie hodowali kozy także w dolinach górnego Eufratu i Tygrysu, w Lewancie i w Anatolii, więc udomowienie nastąpiło chyba w całym regionie, a nie w jednym miejscu. Neolityczni rolnicy trzymali kozy dla mleka i mięsa, palili ich nawóz jako opał, a kości, sierść i ścięgna wykorzystywali do wyrobu ubrań, budowy i narzędzi.
Dlaczego ludzie obstawiają Szwajcarię
Kozy wyglądają w Alpach jak u siebie, a Szwajcaria wyhodowała jedną z najbardziej rozpowszechnionych kóz mlecznych na świecie. Koza saaneńska, nazwana od doliny Saanen w Oberlandzie Berneńskim, to wydajna biała rasa mleczna, którą trzyma się dziś w ponad osiemdziesięciu krajach, łącznie ponad 900 000 zwierząt. Ale i szwajcarskie kozy pochodzą z Azji Południowo-Zachodniej. Koza bezoarowa, prawdopodobny dziki przodek wszystkich lub większości kóz domowych, wciąż żyje w górach Zagros i była kiedyś szeroko rozpowszechniona w Anatolii.
Źródła: en.wikipedia.org › Goat ↗ · pmc.ncbi.nlm.nih.gov ↗ · en.wikipedia.org › Saanen goat ↗
.jpg/330px-Eating_with_Chopsticks_(Unsplash).jpg)
