Chullo (kulak kapaklı örgü bere) nereden geliyor?
Chullo, Peru ve Bolivya'nın And Dağları'ndan gelir. Alpaka, lama, vikunya ya da koyun yününden örülen bu kulak kapaklı bere, yüksek dağların soğuğunu dışarıda tutar; desenleri de takan kişinin nereli olduğunu anlatabilir.
Yüksek Andlar için bir bere
Ch'ullu Keçuva dilinde bir kelimedir; Aymara dilinde bereye lluch'u denir, İspanyolca da onu chullo yaptı. Alpaka, lama ve vikunya gibi liflerden, geleneksel olarak beş çift uçlu şişle, yuvarlak örülür; kulak kapakları çenenin altından bağlanabilir. Çevresinde renk şeritleri ya da yerel hayvanların desenleri dolanır; Bolivya Andları'nda bunlar takan kişinin kökenini, yaşını, toplumsal konumunu ve medeni hâlini gösterebilir.
And elleri, yeni bir teknik
1532'deki İspanyol fethinden önce örgü And Dağları'nda bilinmiyordu. Sömürgecilerle geldi; And halkları onu benimseyip kendilerine uyarladı. Peru'nun kuzey kıyısındaki sömürge dönemi kasabası Magdalena de Cao Viejo'daki kazılarda, Amerika kıtasında günümüze ulaşan belki de en eski örgü bulundu. Berenin biçiminin nereden geldiği tartışmalıdır: kimileri MS 600 civarından kalma, kulak kapaklı sivri başlıklar takan Moche çanak çömlek figürlerini, kimileri de 16. yüzyıl İspanyollarının taktığı başlıkları gösterir.
İnsanlar neden Nepal diyor
Benzer kulak kapaklı bereler Himalayalar'la özdeşleştirilir, bu yüzden Nepal kolay bir tahmindir. Ama chullo And Dağları'na aittir. Titicaca Gölü'nün Peru tarafındaki Taquile Adası'nda her yaştan kadın ve erkek her gün dokuma ve örgü yapar; chullo da en karakteristik giysilerden biridir. UNESCO, Taquile'yi ve dokuma sanatını 2005'te insanlığın somut olmayan mirasının bir parçası ilan etti ve 2008'de Temsili Liste'ye kaydetti.
Kaynaklar: en.wikipedia.org ↗ · ich.unesco.org ↗ · digitalcommons.unl.edu ↗ · selvedge.org ↗
