Whence
Manila şalı (mantón de Manila)
Moda

Manila şalı (mantón de Manila) nereden geliyor?

Adına rağmen Manila şalı Çin'den gelir: bu kare ipek şallar ihracat için Kanton'da, bugünkü Guangzhou'da ve Makao'da işlenirdi. Gemiler onları Manila üzerinden İspanyol dünyasına taşıdı ve İspanya'da bayram giysilerinin ve flamenko kostümlerinin bir parçası oldular.

Kanton'da işlendi

İpek Filipinler'de hiçbir zaman yerleşik bir sanayi olmadı; ipek kumaşlar bir Çin tekeli olarak kaldı. 18. yüzyılda Kanton ve Makao'daki atölyeler, yalnızca Filipinler'e ve oradan İspanyol sömürgelerine ve Avrupa'ya ihraç edilmek üzere büyük miktarda boyalı ya da işlemeli ipek üretmeye başladı. Her desen kâğıda çizilir, delinir ve ipeğe aktarılır, sonra gölgeli ipek iğne işiyle çiçekler, kuşlar ve kelebeklerle doldurulurdu; düğümlü ipek saçaklar da elle bağlanırdı.

İspanyol omuzlarından dansa

Şallar önce Manila'nın Amerika kıtasıyla ticaretiyle Pasifik'i aştı; 19. yüzyılın başında Manila ile İspanya arasındaki doğrudan seferler onları İspanya'da daha da sevilir yaptı. Moda kadınların omuzlarını açıkta bırakınca İspanyol kadınlar şalı mükemmel bir örtü buldu; şal kuyruklu piyanoları ve kanepeleri de süsledi. Sonradan İspanya'daki atölyeler de Çin üslubunda şallar işlemeye başladı: Avrupa zevkine göre daha sık, daha parlak çiçeklerle ve bir kadın yürürken ya da dans ederken savrulan, gittikçe uzayan saçaklarla.

İnsanlar neden Manila diyor

Ad, şalların İspanyol dünyasına ulaştığı limandan gelir: 1734'ten sonra İspanya, Çin ipeğinin Manila üzerinden geçmesini zorunlu kıldı. Biçimin de Filipinli bir örneği vardı. Oradaki kadınlar üçgen biçiminde katlanmış kare şallar takardı ve Çinli ustalar Filipin şallarında gördükleri saçakları kopyaladı. Ama ipek şalların kendisi Çin'de yapılıyordu ve Victoria and Albert Müzesi'nin belirttiği gibi, bu tür saçaklı şallar Çin giyim geleneğinin hiçbir zaman parçası olmadı.

Kaynaklar: en.wikipedia.org ↗ · es.wikipedia.org ↗ · collections.vam.ac.uk ↗

Daha fazlası: Giyim ve moda

Possum postu pelerin
Moda

Possum postu pelerin

📍 Güneydoğu Avustralya (Victoria, Yeni Güney Galler ve Güney Avustralya)

Güneydoğu Avustralya'nın Aborjinleri, onlarca possum postunun kanguru siniriyle birbirine dikildiği pelerinler giyerdi; postun iç yüzüne klan desenleri kazınır ve aşı boyasıyla ovulurdu. 1900'den önce yapılmış pelerinlerden yalnızca bir avuç kaldı.

Chelsea bot (yanları lastikli bot)
Moda

Chelsea bot (yanları lastikli bot)

📍 Londra, İngiltere

Yanları lastikli, bağcıksız botları Viktorya dönemi Londra'sında Kraliçe Viktorya'nın kunduracısı J. Sparkes Hall icat etti; kraliçenin onlarla her gün yürüdüğüyle övünürdü. “Chelsea bot” adını ancak 1950'ler ve '60'larda, King's Road kalabalığı yeniden moda yapınca aldılar.

Navajo omuz battaniyesi
Moda

Navajo omuz battaniyesi

📍 Navajo Nation (Arizona ve New Mexico), ABD

Navajo kadınları kilim yapmadan önce, omuzlara sarılarak giyilen çizgili yün battaniyeler dokurdu. Ova halkları onlara çok değer verirdi: 1850'de bir tanesi 50 dolar altına mal olabiliyordu. Yer kilimlerine geçiş ancak demiryolu 1880'lerde Navajo topraklarına ulaşınca geldi.

Asya kıtasından daha fazlası

Koi (süs sazanı)
Hayvan

Koi (süs sazanı)

📍 Ojiya ve Yamakoshi, Niigata, Japonya

Koi, yaklaşık 200 yıl önce Japonya'nın Niigata dağ köylerinde, yemek için düz siyah sazan yetiştiren çiftçiler tarafından ilk kez yetiştirildi. Renkli yeni balıklar, 1914'te Tokyo'da bir sergide gösterilince büyük ses getirdi.

Porselen
İcat

Porselen

📍 Çin

Çinli çömlekçiler porseleni yaklaşık MS 200 ile 800 arasında mükemmelleştirdi; Avrupa gerçeğini yapmayı ancak 18. yüzyılın başında öğrendi. Bu yüzden İngilizce konuşanlar hâlâ ona “china” der; porselen sözcüğü ise İtalyanca porcellana, yani bir deniz kabuğundan gelir.

Tabla (çift el davulu)
Müzik ve dans

Tabla (çift el davulu)

📍 Kuzey Hindistan (Delhi çevresi)

Bir çift el davulu olan tabla, 18. yüzyılda kuzey Hindistan'da biçimlendi; bilinen ilk ustası Sidhar Khan Delhi'de çalardı. Her davul derisindeki siyah daire, syahi (“mürekkep”), davulları şarkı söyleten kat kat pirinç macunu ve siyah tozdur.