Navajo omuz battaniyesi nereden geliyor?
Navajo omuz battaniyesi, bugünkü Arizona ve New Mexico'da, Four Corners çevresindeki Navajo yurdundan gelir. Navajo dokumacılar yer kilimi yapmaya başlamadan çok önce giymek için çizgili yün battaniyeler dokudu ve Büyük Ovalar'ın halkları bunlara çok değer verdi.
Yün, tezgâhlar ve çizgiler
Navajolar dokumayı belki de Pueblo komşularından öğrendi. İspanyol kayıtları onların 17. yüzyılın sonlarından itibaren koyun güttüğünü ve yün battaniye dokuduğunu gösterir; Churro koyunlarından elde edilen el eğirmesi yün, 1860'lara kadar başlıca iplikti. Neredeyse tamamı kadın olan dokumacılar basit dikey tezgâhlarda çalışırdı. 19. yüzyılın ortasından önce renkler çoğunlukla doğal kahverengi, beyaz ve çivit mavisiydi. Günümüze ulaşan en önemli erken battaniyeler Arizona'daki Canyon de Chelly'de bir mağaradan çıkmıştır ve çoğunda düz çizgiler vardır.
Ovalarda el üstünde
19. yüzyılın ortasında Navajo omuz battaniyeleri, Büyük Ovalar halklarının ve komşularının çok değer verdiği ticaret mallarıydı. Ticaret 1822'de Santa Fe Yolu açıldıktan sonra büyüdü; 1850'de bir battaniye 50 dolar altına satıldı, ki bu o zaman çok büyük bir paraydı. 1880'e kadar bu dokumaların hepsi kilim değil battaniyeydi. Sonra, 1880'lerin başında demiryolu Navajo topraklarına ulaştı. Tüccarlar el dokuması kilimler için bir pazar yarattı ve 1900'e gelindiğinde fabrika battaniyeleri dokuma battaniyelere olan talebi azaltmıştı.
İnsanlar neden Meksika diyor
İspanyol etkisi hikâyenin her yerinde. İspanyollar 1540'tan itibaren Meksika'dan kuzeye, bölgeye doğru ilerledi ve 1598'de Churro koyunlarını getirdi; Navajo dokumacılığına dair ilk yazılı övgü de 18. yüzyılın başındaki İspanyol sömürge kayıtlarından gelir. ABD hükümeti 1864'ten itibaren Navajoları New Mexico'daki Bosque Redondo'da zorla tuttu; dokumacılar orada Rio Grande bölgesinin İspanyol-Amerikan dokumalarıyla tanıştı ve yeni desenler benimsedi. Ama omuz battaniyesini Navajo kadınları kendi yurtlarında dokudu.
Kaynaklar: en.wikipedia.org ↗ · lowe.miami.edu ↗
