Waar dieren en planten vandaan komen
Boeren, handelaren en ontdekkingsreizigers namen planten en dieren mee, ver van huis. Elk verhaal laat zien waar een soort of gewas oorspronkelijk vandaan komt.
20 verhalen uit 6 continenten
- Afrika · 3
- Azië · 4
- Europa · 4
- Noord-Amerika · 4
- Zuid-Amerika · 3
- Oceanië · 2
Oliepalm
📍 West-Afrika (kust van de Golf van Guinee)
De oliepalm komt oorspronkelijk uit West- en Centraal-Afrika, van Gambia tot Angola, waar mensen hem al millennia gebruiken. Pas veel later werd hij in Maleisië en Indonesië aangeplant, waar nu enorme plantages liggen.
Paradijsvogelbloem (Strelitzia)
📍 Kust van Oost-Kaap en KwaZoeloe-Natal, Zuid-Afrika
Paradijsvogelbloemen groeien in het wild langs de oostkust van Zuid-Afrika, waar honingzuigers die op de blauwe bloemblaadjes landen stuifmeel op hun poten krijgen. Joseph Banks noemde de plant naar koningin Charlotte, hertogin van Mecklenburg-Strelitz.
Parelgierst
📍 Westelijke Sahel (Noord-Mali)
Parelgierst werd ruim 4.000 jaar geleden voor het eerst verbouwd aan de zuidrand van de Sahara, rond het huidige Noord-Mali. Later verspreidde het zich naar India, dat er nu meer van verbouwt dan enig ander land.
Chrysant (tuinchrysant)
📍 China
Tuinchrysanten werden eeuwenlang in China gekweekt voordat ze Japan bereikten. Daar werd de bloem het embleem van de keizer, en daarom heet de Japanse monarchie de Chrysantentroon.
Goudhamster (de huisdierhamster)
📍 Bij Aleppo, Syrië
In 1930 ving zoöloog Israel Aharoni een moederhamster met haar nest jongen bij Aleppo, Syrië. DNA-onderzoek toont aan dat alle tamme goudhamsters afstammen van één vrouwtje, waarschijnlijk precies die moeder.
Huisgeit
📍 Vruchtbare Sikkel (Zagros- en Taurusgebergte)
Geiten werden zo'n 10.000 jaar geleden gedomesticeerd in de heuvels van de Vruchtbare Sikkel. De oudst bekende geiten die in kuddes werden gehouden, komen uit Ganj Dareh in het Iraanse Zagrosgebergte, waar hun wilde voorouder, de bezoargeit, nog altijd leeft.
Kip
📍 Vasteland van Zuidoost-Azië
Kippen stammen vooral af van het bankivahoen uit Zuidoost-Azië. De oudst bekende kippenbotten, zo'n 3.500 jaar oud, komen uit Ban Non Wat in Noordoost-Thailand, waar wilde vogels vermoedelijk afkwamen op de rijstvelden van boeren.
Deense dog (hondenras)
📍 Duitsland
Ondanks de naam is de Deense dog een Duits ras zonder bekende band met Denemarken. Duitsers noemen hem Deutsche Dogge; het “Deense” komt van zijn Franse naam, grand danois.
Europees konijn
📍 Iberisch Schiereiland en Zuidwest-Frankrijk
Konijnen komen oorspronkelijk van het Iberisch Schiereiland: de oudste fossielen van de soort, 600.000 jaar oud, komen uit Zuid-Spanje. De konijnenplaag in Australië begon met slechts 24 konijnen die in 1859 in Victoria werden losgelaten.
.jpg/330px-%22Ewe_lookin_at_me_kid........%22%3F_(51396500853).jpg)
Merinoschaap
📍 Iberisch Schiereiland
Merinoschapen werden gefokt in het middeleeuwse Spanje, dat het fijnwollige ras als monopolie bewaakte: wie er een naar buiten smokkelde, riskeerde de doodstraf. Merino's bereikten Australië pas in 1797, via Zuid-Afrika.
Paardenkastanje
📍 Bergen van Noord-Griekenland en Albanië
De paardenkastanje, bekend van Britse schoolpleinen, komt uit de Balkan: wilde exemplaren overleven alleen in een paar bergbossen in Noord-Griekenland, Albanië en omgeving. Overal elders is hij aangeplant.
Dahlia
📍 Hoogland van Midden-Mexico
Bijna alle wilde dahliasoorten groeien alleen in Mexico, de bakermat en het diversiteitscentrum van het geslacht. De Spaanse botanicus Antonio José Cavanilles noemde de bloem in 1791 naar de Zweedse botanicus Anders Dahl.
Grijze eekhoorn
📍 Oostelijk Noord-Amerika
De grijze eekhoorns van Groot-Brittannië zijn Amerikanen: de soort komt uit het oosten van Noord-Amerika en werd vanaf de jaren 1870 op Britse landgoederen uitgezet. Ze heeft sindsdien de meeste inheemse rode eekhoorns van Groot-Brittannië verdrongen.
.jpg/330px-Studio_shoot_with_flowers_(Unsplash).jpg)
Monstera (gatenplant)
📍 Zuid-Mexico en Guatemala
De gatenplant groeit alleen in het wild in de regenwouden van Zuid-Mexico en Guatemala. De naam “deliciosa” betekent heerlijk: de rijpe vrucht is eetbaar.
Montereyden
📍 Midden-Californische kust, VS
De montereyden groeit in het wild alleen langs een kort stuk van de Midden-Californische kust en op twee Mexicaanse eilanden. Toch is hij goed voor zo'n 90 procent van de aangeplante productiebossen in Nieuw-Zeeland.
Bougainvillea
📍 Zuid-Amerika (Brazilië en buurlanden)
De bougainvillea, dé bloem van mediterrane balkons, komt uit Zuid-Amerika en groeit in het wild van Brazilië tot Peru en Argentinië. Ze is vernoemd naar de Franse ontdekkingsreiziger Louis-Antoine de Bougainville, wiens expeditie haar beschreef.
.jpg/330px-Jacaranda_mimosifolia_flowers_(2).jpg)
Jacaranda
📍 Zuid-centraal Zuid-Amerika (N-Argentinië, Paraguay, Z-Bolivia)
Jacaranda's groeien in het wild in zuid-centraal Zuid-Amerika, waar de soort nu als kwetsbaar te boek staat. Pretoria in Zuid-Afrika heeft er zoveel geplant, zo'n 60.000-70.000, dat het de bijnaam “Jacarandastad” heeft.
.jpg/330px-Schlumbergera_%C3%97_buckleyi_(16946879165).jpg)
Kerstcactus (Schlumbergera)
📍 Kustgebergte van Zuidoost-Brazilië
De kerstcactus is geen woestijnplant: zijn wilde Schlumbergera-voorouders groeien op bomen en rotsen in het mistige kustgebergte van Zuidoost-Brazilië. Daar heten ze flor de maio, “meibloem”, omdat ze in de zuidelijke herfst bloeien.
Grasparkiet
📍 Binnenland van Australië
Wilde grasparkieten leven in het hele droge binnenland van Australië, en elke wilde is groen met geel. De blauwe, witte en gele huisdieren zijn kleurvormen die in gevangenschap zijn gefokt, waar grasparkieten sinds de jaren 1850 worden gehouden.
Suikerriet
📍 Nieuw-Guinea
Suikerriet werd voor het eerst gedomesticeerd op Nieuw-Guinea. Austronesische zeevaarders verspreidden het over de Stille Oceaan en westwaarts tot India, waar Nearchus, de admiraal van Alexander, zich verbaasde over “riet dat honing geeft zonder bijen”.