Waar woorden vandaan komen

Alledaagse woorden ontstonden vaak ver van de plek waar ze nu worden gebruikt. Elk verhaal laat zien waar de brontaal van een woord werd gesproken toen het werd bedacht of geleend, en hoe het van daaruit verder reisde.

20 verhalen uit 6 continenten

Afrika · 3
Azië · 6
Europa · 4
Noord-Amerika · 4
Zuid-Amerika · 1
Oceanië · 2

Woord

Aardvark (Engels woord)

📍 Kaapregio, Zuid-Afrika

Het lijkt Nederlands, maar aardvark (“aardvarken”, omdat het holen graaft) werd in Zuid-Afrika bedacht, in het Afrikaans, de taal die groeide uit het Nederlands van de Kaapse kolonisten. Het Engels leende het in 1833, en aardvarkens leven alleen in Afrika.

Woord

Cola (Engels woord)

📍 Sierra Leone en Guinee, West-Afrika

Coladranken zijn vernoemd naar de kolanoot, een cafeïnerijk zaad van West-Afrikaanse bosbomen. Het woord komt uit West-Afrikaanse talen zoals het Temne (kola) en het Mandinka (kolo), en in 1886 gingen er kolanoten in Coca-Cola.

Woord

Safari (Engels woord)

📍 Swahilikust, Oost-Afrika

Safari is Swahili voor “reis”, gebruikt voor elke tocht, zelfs een busrit, en komt van het Arabische safar. Ontdekkingsreiziger Richard Burton bracht het eind jaren 1850 in het Engels.

Woord

Boondocks (Engels woord)

📍 Zuid-Luzon, Filipijnen

Dit typisch Amerikaanse slangwoord voor een afgelegen uithoek is Tagalog: Amerikaanse soldaten in de Filipijnen pikten begin 20e eeuw bundok, “berg”, op en namen het mee naar huis als “the boondocks”.

Woord

Bungalow (Engels woord)

📍 Bengalen (India en Bangladesh)

Bungalow komt van het Hindi bangla, “Bengaals”, kort voor een laag huis met rieten dak “in Bengaalse stijl”. Engelstaligen in India gebruikten het al in de jaren 1670.

Woord

Cheetah (Engels woord)

📍 Noord-India

Tegenwoordig leven de meeste wilde jachtluipaarden in Afrika, maar hun Engelse naam is Hindi: chītā, van een Sanskrietwoord dat “bont” of “gespikkeld” betekent. Jachtluipaarden waren ooit talrijk in India, en het Engels had het woord in 1704 al overgenomen.

Woord

Curry (Engels woord)

📍 Zuid-India

Curry komt van kari, een woord voor gekruide saus in het Tamil en naburige Zuid-Indiase talen. Portugese handelaars maakten er caril van, en het Engels nam het in de jaren 1590 van hen over.

Woord

Gung-ho (Engels woord)

📍 Oost-China (Shanghai–Wuhan)

Gung ho is het Chinese gōnghé, kort voor “industriële coöperatie”, de naam van een beweging in China in de jaren 30. De Amerikaanse mariniersofficier Evans Carlson vatte het op als “samenwerken” en maakte het tot motto van zijn bataljon.

Woord

Tycoon (Engels woord)

📍 Tokio (Edo), Japan

Tycoon is het Japanse taikun, “grote heer”, een titel die buitenlanders in de jaren 1850 voor de shogun van Japan gebruikten. Lincolns secretaris noemde hem in 1861 “the Tycoon”; de betekenis zakenmagnaat kwam na de Eerste Wereldoorlog.

Woord

Denim (Engels woord)

📍 Nîmes, Frankrijk

Je spijkerbroek is een beetje Frans: “denim” is kort voor serge de Nîmes, “serge uit Nîmes”, een stad in Zuid-Frankrijk. Het Engels kende het woord al in de jaren 1690, en in 1789 weefden Amerikaanse fabrieken al katoenen denim.

Woord

Jeans (Engels woord)

📍 Genua, Italië

Jeans gaat terug op Genua (Gênes in het Frans): Engelse kooplieden noemden een sterke fustein uit de Italiaanse haven “Gene fustian”, later gewoon “jean”, en voerden die in de 16e eeuw al op grote schaal in.

Woord

Smithereens (Engels woord)

📍 Ierland

Smithereens komt van het Ierse smidirín, “een piepklein brokstukje”, van smiodar, “brokstuk”, plus het Ierse verkleinachtervoegsel -ín, hetzelfde als in colleen. Het duikt begin 19e eeuw op in het Engels.

Woord

Tarantula (Engels woord)

📍 Tarente, Italië

De naam komt van Tarente in Zuid-Italië, thuis van een wolfspin wiens beet in de volksmond de schuld kreeg van “tarantisme”, een razernij die met dansen te genezen zou zijn. Het Engels gaf de naam later aan grote, harige Amerikaanse spinnen.

Woord

Anorak (Engels woord)

📍 Groenland

Anorak komt van het Groenlandse anoraq, een waterdicht jack met capuchon. Het Engels nam het in 1924 over, en tegen de jaren 80 gebruikte Britse slang het ook voor een sociaal onhandige nerd.

Woord

Hurricane (Engels woord)

📍 Caraïben (Taíno)

“Hurricane” is een Caribisch woord: Spaanse ontdekkingsreizigers leenden huracán van de Taíno, een Arawak-sprekend volk uit West-Indië, en het Engels nam het in de jaren 1550 over uit het Spaans.

Woord

Toboggan (Engels woord)

📍 Maritieme provincies van Canada en Maine

Helemaal niet uit de Alpen: toboggan kwam in 1829 in het Engels via het Canadees-Franse tabagane, van een Algonkisch woord voor slee, zoals het Mi'kmaq topaghan. Op deze platte houten sleeën werden vrachten over de sneeuw gesleept.

Woord

Tomato (Engels woord)

📍 Midden-Mexico

Het Spaanse tomate komt van tomatl in het Nahuatl, de taal van de Azteken. Italië kreeg zijn eerste tomaten pas rond 1548 en noemde ze pomi d'oro, “gouden appels”.

Woord

Tapioca (Engels woord)

📍 Noordoostkust van Brazilië

Lang voor bubbelthee noemden de Tupi aan de Braziliaanse kust het zetmeel dat neerslaat uit uitgeperste cassave tipi'óka, ongeveer “bezinksel”. Portugese kolonisten namen het woord na 1500 over, en cassave zelf komt oorspronkelijk uit Brazilië.

Woord

Kangaroo (Engels woord)

📍 Cooktown, Queensland, Australië

Joseph Banks noteerde in 1770 “kanguru” bij het huidige Cooktown, waar Cooks schip werd gerepareerd, naar het Guugu Yimithirr-woord gangurru. Het verhaal dat het “ik weet het niet” betekent, is een mythe.

Woord

Taboo (Engels woord)

📍 Tonga

Kapitein Cook pikte “taboo” in 1777 op in Tonga, toen Tongaanse edelen die hij voor het diner had uitgenodigd niet wilden eten omdat het voor hen taboe was: verboden. Soortgelijke woorden bestaan in heel Polynesië, zoals het Hawaïaanse kapu.