Fortepian: skąd to się wzięło?
Fortepian pochodzi z Florencji we Włoszech. Bartolomeo Cristofori, opiekun instrumentów na dworze Medyceuszy, zbudował pierwszy do 1700 roku: instrument klawiszowy podobny do klawesynu, którego młoteczki pozwalały grać cicho lub głośno samą zmianą siły uderzenia.
Wytwórca instrumentów dla Medyceuszy
Cristofori urodził się w Padwie w 1655 roku. W 1688 roku Ferdinando de' Medici, wielki książę następca tronu, miłośnik i mecenas muzyki, syn i dziedzic wielkiego księcia Kosmy III, zatrudnił go do opieki nad swoimi klawesynami, a z czasem nad całą dworską kolekcją. Cristofori przeniósł się do Florencji w maju tego roku, dostał dom i wyposażenie warsztatu, stroił, naprawiał i przewoził instrumenty. Przed fortepianem wynalazł inne instrumenty klawiszowe, m.in. spinettone, duży szpinet, być może przeznaczony do ciasnych kanałów orkiestrowych w teatrach.
Instrument, który gra cicho i głośno
Inwentarz Medyceuszy z 1700 roku wymienia nowe „arpicembalo” Cristoforiego „che fa' il piano, e il forte”, które gra cicho i głośno, a pewien dworski muzyk odnotował, że po raz pierwszy zbudowano je w tym roku. Piórka klawesynu nie reagują na to, jak mocno naciśnięto klawisz. Młoteczki Cristoforiego uderzały w struny i dzięki jego mechanizmowi wymykowemu natychmiast odskakiwały, by struna mogła brzmieć. W 1711 roku pisarz Scipione Maffei wychwalał „gravicembalo col piano, e forte”. Zachowały się trzy fortepiany Cristoforiego, wszystkie z lat 20. XVIII wieku.
Skąd skojarzenie z Austrią lub Niemcami
Artykuł Maffeiego z rysunkiem mechanizmu ukazał się po niemiecku w 1725 roku i prawdopodobnie przeczytał go budowniczy organów Gottfried Silbermann, który w latach 30. XVIII wieku zaczął budować fortepiany według projektu Cristoforiego. Jan Sebastian Bach najpierw je krytykował, a potem sprzedawał jako agent Silbermanna. Późniejsi budowniczowie w Austrii i południowych Niemczech zbudowali fortepiany, dla których Mozart pisał swoje koncerty i sonaty, a we Francji pod koniec XVIII wieku sądzono, że instrument wynalazł Silbermann.
Źródła: en.wikipedia.org › Bartolomeo Cristofori ↗ · en.wikipedia.org › Piano ↗ · metmuseum.org › hd cris.htm ↗ · metmuseum.org › 501788 ↗
.jpg/330px-11_(Unsplash).jpg)
