Skąd pochodzą muzyka i tańce
Instrumenty, style muzyczne i tańce przemierzały oceany razem z żeglarzami, migrantami i płytami. Każda historia pokazuje, gdzie narodził się dany instrument, styl lub taniec i jak podchwyciła go reszta świata.
23 historie z 6 kontynentów
- Afryka · 3
- Azja · 5
- Europa · 5
- Ameryka Północna · 5
- Ameryka Południowa · 3
- Oceania · 2
Afryka
Organy piszczałkowe
📍 Aleksandria, Egipt
Organy piszczałkowe narodziły się w Aleksandrii w III wieku p.n.e., gdy grecki inżynier Ktesibios zbudował hydraulis, „organy wodne”, w których ciśnienie wody tłoczyło powietrze do piszczałek. Był to pierwszy instrument klawiszowy na świecie.
Rumba kongijska (muzyka)
📍 Kinszasa i Brazzaville (dwa Konga)
Rumba kongijska ukształtowała się w latach 40. i 50. w Kinszasie i Brazzaville, bliźniaczych stolicach po obu stronach rzeki Kongo, gdy miejscowe zespoły łączyły taneczną muzykę maringa z kubańskim son z płyt błędnie opisanych jako „rumba”. UNESCO wpisało ją na listę w 2021 roku.
Shekere (grzechotka z tykwy z koralikami)
📍 Kraj Joruba (południowo-zachodnia Nigeria i Benin)
Shekere, suszona tykwa owinięta siatką z koralików lub muszli kauri, pochodzi od Jorubów z Afryki Zachodniej; wymienia ją już słownik joruba z 1852 roku. Później stała się też podstawą muzyki kubańskiej i brazylijskiej.
Azja
Angklung (bambusowy instrument potrząsany)
📍 Zachodnia Jawa (ziemie Sundajczyków), Indonezja
Każdy bambusowy angklung gra po potrząśnięciu tylko jeden dźwięk, więc melodia wymaga całego zespołu grajków. Sundajczycy grają na nim od wieków; w 1938 roku Daeng Soetigna z Bandungu zrobił taki, który stroi się według skal zachodnich.
.jpg/330px-Concert_crowd_(Unsplash).jpg)
K-pop (muzyka)
📍 Seul, Korea Południowa
Współczesny K-pop zwykle liczy się od 11 kwietnia 1992 roku, gdy Seo Taiji and Boys wykonali w koreańskim telewizyjnym konkursie talentów „I Know”, mieszankę rapu i tanecznego popu. Jurorzy dali im najniższą notę wieczoru, a piosenka potem przez 17 tygodni była na szczycie list.
Tabla (para bębnów ręcznych)
📍 Północne Indie (okolice Delhi)
Tabla, para bębnów do gry dłońmi, ukształtowała się w północnych Indiach w XVIII wieku; jej pierwszy znany mistrz, Sidhar Khan, grał w Delhi. Czarne koło na każdej membranie, syahi („atrament”), to warstwy pasty ryżowej i czarnego proszku, dzięki którym bębny śpiewają.
Taniec smoka
📍 Chiny
Korzenie tańca smoka sięgają ponad 2000 lat wstecz, do Chin za dynastii Han, gdy tańce z figurami smoków należały do obrzędów, którymi proszono o deszcz. Dziś zespół unosi długiego smoka na tyczkach, a duże smoki paradne mają często od 50 do 70 metrów.
Zespołowa gra na bębnach taiko (kumi-daiko)
📍 Suwa, Nagano, Japonia
Bębny taiko mają setki lat, ale grzmiący zespół taiko narodził się w 1951 roku w japońskim Nagano, gdy były perkusista jazzowy Daihachi Oguchi rozpisał dawny zapis gry na bębnach na drużynę z bębnami różnej wielkości. Potem przewodził jego rozpowszechnianiu w Japonii i USA.
Europa
.jpg/330px-Ballet_Slippers_(Unsplash).jpg)
Balet
📍 Renesansowe dwory północnych Włoch
Balet narodził się w XV wieku na dworach renesansowych Włoch; słowo pochodzi od włoskiego „balletto”. Katarzyna Medycejska przeniosła go do Francji, a Ludwik XIV założył w 1661 roku królewską akademię tańca – dlatego kroki baletowe mają francuskie nazwy.
Bandoneon
📍 Niemcy (Krefeld i Chemnitz)
Charakterystyczny instrument tanga jest niemiecki. Krefeldzki handlarz instrumentami Heinrich Band rozwinął bandoneon z koncertyny w połowie XIX wieku, a emigranci i marynarze zawieźli go potem do Buenos Aires i Montevideo.
Fortepian
📍 Florencja, Włochy
Bartolomeo Cristofori, wytwórca instrumentów na dworze Medyceuszy we Florencji, zbudował pierwszy fortepian do 1700 roku. Dworski inwentarz chwalił jego nowy instrument klawiszowy jako taki, „che fa il piano, e il forte” (który gra cicho i głośno), stąd jego nazwa.
Saksofon
📍 Bruksela, Belgia
Sławę przyniósł mu w Ameryce jazz, ale saksofon zbudował około 1840 roku w Brukseli belgijski wytwórca instrumentów Adolphe Sax. Potem przeniósł się do Paryża i w 1846 roku opatentował całą rodzinę saksofonów.
.jpg/330px-11_(Unsplash).jpg)
Walc (taniec)
📍 Alpejska Bawaria i Austria
Walc zaczął się w XVIII wieku jako wiejski taniec Alp, w którym wirowali chłopi z Bawarii, Tyrolu i Styrii; nazwa pochodzi od niemieckiego „walzen” – obracać się. Rozsławiły go wiedeńskie sale balowe, choć krytycy długo uważali jego bliski uścisk za nieprzyzwoity.
Ameryka Północna
Blues (muzyka)
📍 Głębokie Południe, USA (Delta Missisipi)
Blues wyrósł z afroamerykańskich pieśni Głębokiego Południa około lat 60. XIX wieku. Około 1903 roku kapelmistrz W.C. Handy usłyszał go na stacji kolejowej w Missisipi od mężczyzny przesuwającego nóż po strunach gitary: „najdziwniejsza muzyka, jaką kiedykolwiek słyszałem”.
.jpg/330px-Day_53._Dance_shoes_(32938620451).jpg)
Cza-cza (muzyka i taniec)
📍 Hawana, Kuba
Cza-cza narodziła się w Hawanie na początku lat 50. XX wieku: skrzypek Enrique Jorrín z Orquesta América napisał tam w 1951 roku „La engañadora”. Nazwa ma podobno naśladować dźwięk butów tancerzy szurających po parkiecie w trzech szybkich krokach.
.jpg/330px-DJ_at_work_(Unsplash).jpg)
Hip-hop (muzyka)
📍 Bronx, Nowy Jork, USA
Hip-hop dojrzewał w latach 70.; jego najsłynniejsze urodziny to 11 sierpnia 1973: impreza na powrót do szkoły w bloku na Bronksie, gdzie didżej Kool Herc z Jamajki puszczał dwie kopie tej samej płyty na dwóch gramofonach, by przeciągnąć partię perkusji, którą kochali tancerze.
.jpg/330px-Silhouettes_on_a_dark_stage_(Unsplash).jpg)
Reggae (muzyka)
📍 Kingston, Jamajka
Reggae wyrosło ze ska i rocksteady pod koniec lat 60. XX wieku, głównie w biednych dzielnicach zachodniego Kingston na Jamajce. „Do the Reggay” zespołu Toots and the Maytals z 1968 roku był pierwszym popularnym utworem z tą nazwą, a UNESCO wpisało reggae na listę w 2018 roku.
.jpg/330px-Tap_Shoes_Worn_by_Michelle_McCausland_-_DPLA_-_e1c1da4a848dc5f1f550cb5fec73b42b_(page_1).jpg)
Stepowanie
📍 Wschodnie Stany Zjednoczone (od Nowego Jorku po Południe)
Stepowanie wyrosło w USA z tańca afroamerykańskiego, irlandzkich jigów i angielskich tańców w chodakach. Pionierem był William Henry Lane, „Master Juba”, nastolatek tańczący na początku lat 40. XIX wieku w nowojorskim Five Points, zapewne łączący afroamerykańskie kroki z jigiem.
Ameryka Południowa
Marinera (taniec z chusteczką)
📍 Wybrzeże Peru (od Limy po Trujillo)
Marinera to taniec zalotów, w którym partnerzy flirtują, wymachując chusteczkami; w stylu północnym kobiety tańczą boso. Nazwę otrzymała w 1879 roku na cześć peruwiańskiej marynarki wojennej, a krajowy konkurs zaczął się w Trujillo w 1960 roku.
Siku (flet Pana grany w parach)
📍 Jezioro Titicaca (Peru i Boliwia)
Siku to flet Pana Andów, najbardziej zadomowiony wśród Ajmarów wokół jeziora Titicaca. Jego piszczałki tworzą dwie połówki, ira i arka, tradycyjnie grane przez dwóch muzyków, którzy na przemian wydobywają dźwięki, budując jedną melodię.
Tango
📍 Río de la Plata (Buenos Aires i Montevideo)
Tango narodziło się w latach 80. XIX wieku w portowych miastach Buenos Aires i Montevideo nad Río de la Plata. Na początku XX wieku tańczyło je często dwóch mężczyzn, bo na parkiecie było więcej mężczyzn niż kobiet.
Oceania
Didgeridoo
📍 Ziemia Arnhema, Australia
Aborygeni z północnej Australii, prawdopodobnie z Ziemi Arnhema, stworzyli ten instrument wieki przed przybyciem Europejczyków. Nazwa „didgeridoo” nie jest aborygeńska: to angielskie słowo dźwiękonaśladowcze, po raz pierwszy wydrukowane w 1908 roku.
Ukulele
📍 Honolulu, Hawaje
Rzemieślnicy z Madery, którzy przypłynęli na Hawaje w 1879 roku, przerobili w latach 80. XIX wieku swoją małą gitarkę machete na ukulele, a król Kalākaua uczynił z niego ulubiony instrument dworu. Hawajska nazwa znaczy mniej więcej „skacząca pchła”.