Whence
Organy piszczałkowe
Muzyka i taniec

Organy piszczałkowe: skąd to się wzięło?

Organy piszczałkowe narodziły się w Aleksandrii w Egipcie w III wieku p.n.e. Grecki inżynier Ktesibios zbudował tam hydraulis, „organy wodne”, w których ciśnienie wody zapewniało równy dopływ powietrza do piszczałek. Był to pierwszy na świecie instrument klawiszowy.

Ktesibios i jego organy wodne

Ktesibios, działający w Aleksandrii mniej więcej między 285 a 222 rokiem p.n.e., był synem golibrody i prawdopodobnie pierwszym kierownikiem miejskiego Muzejonu. W jego hydraulisie pompy tłoczyły powietrze do stożkowego zbiornika, który stał otwartym końcem w kadzi z wodą. Gdy ciśnienie powietrza spadało, woda podnosiła się w stożku i ściskała powietrze, dzięki czemu piszczałki brzmiały równo. Klawisze wpuszczały powietrze do piszczałek, a sam Ktesibios i jego żona Tais podobno grali na nich biegle.

Od rzymskich aren do kościołów

Hydraulis rozpowszechnił się w świecie rzymskim, gdzie jego głośny, przenikliwy dźwięk rozbrzmiewał na arenach i podczas rozrywek pod gołym niebem. W 1931 roku w Aquincum, rzymskim mieście na terenie dzisiejszych Węgier, znaleziono około 400 części jednego takiego instrumentu, datowanego dzięki inskrypcji na 228 rok n.e. Prawdziwe miechy zaczęły się pojawiać w Cesarstwie Bizantyjskim w VI lub VII wieku. W 757 roku cesarz bizantyjski Konstantyn V posłał organy z „wielkimi ołowianymi piszczałkami” Pepinowi Krótkiemu, królowi Franków, i organy zakorzeniły się w Europie Zachodniej.

Skąd skojarzenie z Niemcami

Niemcy wydały wyjątkowo dużo muzyki organowej, a ich historia organów sięga głęboko. Pierwsze organy, o których wiadomo, że zainstalowano je na stałe, zbudowano tam w 1361 roku, w Halberstadt: ich klawisze były tak szerokie, że uderzało się w nie pięścią, a dwadzieścia miechów obsługiwało dziesięciu mężczyzn. Niemieccy budowniczowie, tacy jak Arp Schnitger i Gottfried Silbermann, tworzyli instrumenty podziwiane jak dzieła sztuki, a Johann Sebastian Bach pisał wielkie dzieła organowe. Ale historia instrumentu zaczęła się ponad 1500 lat wcześniej, w Aleksandrii.

Źródła: en.wikipedia.org › Water organ ↗ · en.wikipedia.org › Pipe organ ↗ · en.wikipedia.org › Ctesibius ↗ · britannica.com ↗

Więcej z kategorii: Muzyka i taniec

Reggae (muzyka)
Muzyka i taniec

Reggae (muzyka)

📍 Kingston, Jamajka

Reggae wyrosło ze ska i rocksteady pod koniec lat 60. XX wieku, głównie w biednych dzielnicach zachodniego Kingston na Jamajce. „Do the Reggay” zespołu Toots and the Maytals z 1968 roku był pierwszym popularnym utworem z tą nazwą, a UNESCO wpisało reggae na listę w 2018 roku.

Zespołowa gra na bębnach taiko (kumi-daiko)
Muzyka i taniec

Zespołowa gra na bębnach taiko (kumi-daiko)

📍 Suwa, Nagano, Japonia

Bębny taiko mają setki lat, ale grzmiący zespół taiko narodził się w 1951 roku w japońskim Nagano, gdy były perkusista jazzowy Daihachi Oguchi rozpisał dawny zapis gry na bębnach na drużynę z bębnami różnej wielkości. Potem przewodził jego rozpowszechnianiu w Japonii i USA.

Balet
Muzyka i taniec

Balet

📍 Renesansowe dwory północnych Włoch

Balet narodził się w XV wieku na dworach renesansowych Włoch; słowo pochodzi od włoskiego „balletto”. Katarzyna Medycejska przeniosła go do Francji, a Ludwik XIV założył w 1661 roku królewską akademię tańca – dlatego kroki baletowe mają francuskie nazwy.

Więcej z kontynentu: Afryka

Klementynka
Jedzenie

Klementynka

📍 Misserghin (koło Oranu), Algieria

Klementynka to szczęśliwy przypadek: krzyżówka mandarynki i słodkiej pomarańczy, która wyrosła w ogrodzie sierocińca w Misserghin koło Oranu w Algierii. W 1902 roku nazwano ją na cześć brata zakonnego, który się nią opiekował, Clémenta Rodiera.

Napój

Rooibos (czerwonokrzew)

📍 Cederberg, RPA

Rooibos, w afrikaans „czerwony krzew”, to bezkofeinowy napar z krzewu z gór Cederberg w Prowincji Przylądkowej Zachodniej w RPA. Społeczności wywodzące się od Khoi piły go tam już pod koniec XIX wieku, a w 1904 roku pewien kupiec zaczął sprzedawać go jako herbatę.

Shea (angielskie słowo)
Słowo

Shea (angielskie słowo)

📍 Mali (ziemie Bambara)

Shea pochodzi od si, nazwy drzewa w bambara, języku Mali; szkocki podróżnik Mungo Park zapisał je jako „shea” w swojej książce podróżniczej z 1799 roku. Dzikie drzewa rosną w pasie sawanny Afryki, od Senegalu po Sudan Południowy.