Proso perłowe: skąd to się wzięło?
Proso perłowe pochodzi z południowego skraju Sahary, z terenów dzisiejszego północnego Mali, gdzie rolnicy udomowili je ponad 4000 lat temu. To najstarsze afrykańskie zboże w zapisie archeologicznym, a rośnie tam, gdzie kukurydza czy pszenica by nie przetrwały.
Od dzikiej trawy do zboża
W północnym Mali ludzie zbierali dzikie proso perłowe już w V tysiącleciu p.n.e., gdy Sahara była wilgotniejsza i usiana jeziorami. Domieszywali jego plewy do gliny na naczynia, a odciski pokazują, jak ziarna z wiekami stawały się coraz większe. W połowie III tysiąclecia p.n.e. widać na nich wyraźne oznaki udomowienia, takie jak kłosy, które już się nie osypywały. Badanie genomu z 2018 roku wywiodło całe uprawne proso perłowe, od Afryki Zachodniej po Indie, od jednej dzikiej populacji.
Przez Afrykę i przez morze
Gdy Sahara wysychała, uprawa się rozprzestrzeniała. Pod koniec III tysiąclecia p.n.e. dotarła do kotliny Hodh w Mauretanii i do doliny Dolnego Tilemsi w Mali, a w pierwszej połowie II tysiąclecia p.n.e. do północnej Ghany i regionu jeziora Czad. Udomowione formy dotarły do wschodniego Sudanu około 1850 roku p.n.e., a do Indii, prawdopodobnie drogą morską, w II tysiącleciu p.n.e.; jak dokładnie się tam dostały, wciąż nie wiadomo.
Dlaczego ludzie obstawiają Indie
Dziś Indie uprawiają więcej prosa perłowego niż jakikolwiek inny kraj, a spośród stanów indyjskich najwięcej Radżastan. Znane na północy jako bajra, w Karnatace jako sajje, a w Tamilnadu jako kambu, służy do wyrobu płaskich chlebów i kasz. Afryka, gdzie się narodziło, jest drugim co do wielkości producentem, a ziarno to podstawowe pożywienie w północnej Nigerii, Nigrze, Mali i Burkina Faso. Na świecie proso perłowe stanowi około połowy całego uprawianego prosa.
Źródła: en.wikipedia.org ↗ · pmc.ncbi.nlm.nih.gov ↗ · nature.com ↗
