Skąd pochodzą ubrania i moda
Wiele ubrań nosi nazwę niewłaściwego miejsca albo nie nosi żadnej. Każda historia pokazuje, gdzie po raz pierwszy powstało i było noszone dane ubranie, kapelusz, but czy tkanina.
22 historie z 6 kontynentów
- Afryka · 3
- Azja · 3
- Europa · 6
- Ameryka Północna · 4
- Ameryka Południowa · 3
- Oceania · 3
Afryka
Aso oke (tkanina tkana ręcznie)
📍 Kraina Jorubów (południowo-zachodnia Nigeria)
Aso oke to tkanina tkana ręcznie przez jorubskich tkaczy, zwykle mężczyzn, a jej wielkim ośrodkiem jest Iseyin w południowo-zachodniej Nigerii. Z mieniącej się czerwonej lub fioletowej alaari, beżowej sanyan i indygowej etu szyje się szaty, czapki i kobiece zawoje gele.
Tkanina kente
📍 Ghana (ziemie Aszanti i Ewe)
Kente tka się w wąskie pasy, często szerokości dłoni, które zszywa się w dużą, jaskrawą tkaninę. Tkacze Aszanti i Ewe z dzisiejszej Ghany wytwarzają ją co najmniej od XVII wieku; legenda Aszantów mówi, że zainspirowała ją pajęczyna.
Tkanina kuba (rafiowy „aksamit”)
📍 Kasai, DR Konga (Królestwo Kuba)
Tkanina kuba pochodzi ze starego Królestwa Kuba w regionie Kasai w DR Konga. Mężczyźni tkają kwadraty z włókna palmy rafii, a kobiety je haftują i przycinają ściegi w miękki meszek, który wygląda i w dotyku przypomina aksamit.
Azja
Sari
📍 Subkontynent indyjski
Sari to jeden niezszyty pas tkaniny, długi na około 4 do 8 metrów, owinięty wokół talii i przerzucony przez ramię. Wywodzi się ze starożytnego indyjskiego zestawu: przepaski na biodra, chusty na ramiona i opaski na piersi; nazwa pochodzi od sanskryckiego słowa „pas tkaniny”.
Wachlarz składany
📍 Kioto–Nara, Japonia
Według większości historyków wachlarz składany wynaleziono w Japonii. W 988 roku japoński mnich posłał takie wachlarze chińskiemu cesarzowi, a Chińczycy nazywali je „wachlarzami japońskimi”. Do Europy pierwsi przywieźli je zapewne portugalscy kupcy, a rozsławiła je tam Hiszpania.
Wysokie obcasy
📍 Persja (Iran)
Obcasy narodziły się w Persji jako obuwie jeździeckie: pomagały jeźdźcom utrzymać stopy w strzemionach. Około 1600 roku, gdy Persja szacha Abbasa przyciągnęła uwagę Europy, obcasy przejęli europejscy mężczyźni, a na dworze Ludwika XIV czerwone obcasy wyróżniały uprzywilejowanych.
Europa
Beret
📍 Zachodnie Pireneje, Francja i Hiszpania
Beret był codziennym nakryciem głowy pasterzy z zachodnich Pirenejów, od dolin Ansó i Roncal po Béarn. Warsztaty wokół Oloron-Sainte-Marie zaczęły produkować je na sprzedaż w XVII wieku, a świat poznał je jako „beret baskijski”.
Blezer
📍 Cambridge, Anglia
Pierwsze blezery to jaskrawoczerwone kurtki Lady Margaret Boat Club, założonego w 1825 roku klubu wioślarskiego St John's College w Cambridge. Nazwano je blazers od „płonącego” (blazing) koloru, a nazwa przeszła potem na kurtki innych klubów.
.jpg/330px-Suit_and_tie_(Unsplash).jpg)
Krawat
📍 Chorwacja (Pogranicze Wojskowe Habsburgów)
Krawat wywodzi się od wiązanych szalików chorwackich żołnierzy służących we Francji podczas wojny trzydziestoletniej (1618–1648). Paryżanie je skopiowali i nazwali „cravates”, od „Croates”. Chorwacja obchodzi dziś Dzień Krawata 18 października.
Lederhosen (skórzane spodnie)
📍 Alpy Bawarskie i Austriackie
Skórzane spodnie noszono kiedyś w całej Europie, ale jako strój do pracy i na polowanie przetrwały w Alpach Bawarii i Austrii. Gdy nawet tam zaczęły zanikać, pewien nauczyciel założył w 1883 roku stowarzyszenie ratujące miejscowy strój. Dziś to hit Oktoberfestu.
.jpg/330px-Boots_on_the_beach_(Unsplash).jpg)
Sztyblety (chelsea boots)
📍 Londyn, Anglia
Wsuwane buty z gumowymi wstawkami po bokach wymyślił w wiktoriańskim Londynie J. Sparkes Hall, szewc królowej Wiktorii, który chwalił się, że ona chodzi w nich codziennie. „Chelsea boots” stały się dopiero w latach 50. i 60. XX wieku, gdy wskrzesiło je towarzystwo z King's Road.
Wellingtony (kalosze)
📍 Londyn, Anglia
Wellingtony zawdzięczają nazwę 1. księciu Wellingtonu, który na początku XIX wieku kazał swojemu londyńskiemu szewcowi, firmie Hoby ze St James's Street, przerobić heski but jeździecki. Pierwsze wellingtony były skórzane; wodoodporne gumowe pojawiły się w latach 50. XIX wieku.
Ameryka Północna
Czapka bejsbolówka
📍 Brooklyn, Nowy Jork, USA
Bejsbolówka sięga 1860 roku, gdy Brooklyn Excelsiors wyszli na boisko w okrągłych czapkach z długim daszkiem; do 1900 roku czapka „w stylu brooklyńskim” się przyjęła. Lateksowe usztywnienie dodane w latach 40. XX wieku nadało jej współczesny kształt.
Mola (warstwowy panel z wycinanej tkaniny)
📍 Guna Yala (Wyspy San Blas), Panama
Kobiety Guna wykonują mole, układając warstwami kolorowe tkaniny i wycinając kształty, by odsłonić barwy poniżej. Wzory zaczęły się jako malunki na ciele, a w XIX wieku przeniosły się na tkaninę z handlu; dziś mole zdobią ich bluzki.
Narzuta Nawahów (koc do noszenia)
📍 Kraj Nawahów (Arizona i Nowy Meksyk), USA
Zanim zaczęły robić dywany, kobiety Nawahów tkały pasiaste wełniane koce do noszenia na ramionach. Ludy Równin bardzo je ceniły: w 1850 roku taki koc mógł kosztować 50 dolarów w złocie. Na dywany przestawiono się dopiero, gdy w latach 80. XIX wieku do Nawahów dotarła kolej.
Polar
📍 Lawrence, Massachusetts, USA
Polar opracowano pod koniec lat 70. w zakładach tekstylnych Malden Mills w Lawrence w stanie Massachusetts, które z poliestrowej tkaniny na śpiworki dla niemowląt zrobiły lekką i ciepłą rywalkę wełny. Polaru nigdy nie opatentowano, więc szybko trafił wszędzie.
Ameryka Południowa
Chullo (czapka z nausznikami)
📍 Andy Peru i Boliwii
Chullo, robiona na drutach czapka z nausznikami, pochodzi z wyżyn Peru i Boliwii. Andyjscy dziewiarze, którzy nauczyli się tej sztuki od Hiszpanów, robią ją z wełny alpaki, lamy lub owiec; na wyspie Taquile na jeziorze Titicaca dzierganie chullo jest dziedzictwem z listy UNESCO.
.jpg/330px-Day_13_El_sombrero_esta_listo_(32255918006).jpg)
Kapelusz panama
📍 Ekwador (od Montecristi po Cuencę)
Kapelusze panama plecie się w Ekwadorze ze słomy palmy toquilla. Dostały błędną nazwę, bo podróżni, w tym poszukiwacze złota z czasów gorączki złota przekraczający przesmyk, kupowali je w Panamie. UNESCO wpisało to rzemiosło na swoją listę w 2012 roku.
Sombrero vueltiao (kapelusz w paski z trzciny)
📍 Doliny Sinú i San Jorge (Córdoba i Sucre), Kolumbia
Czarno-białe sombrero vueltiao pochodzi od ludu Zenú z dolin Sinú i San Jorge w Kolumbii. Plecie się je z trzciny caña flecha, nazwa odnosi się do warkocza zwijanego wkoło, a w 2004 roku stało się symbolem narodowym.
Oceania
Bilum (torba z siatki)
📍 Nowa Gwinea (Papua-Nowa Gwinea)
Bilum to rozciągliwa torba ze sznurkowej siatki, którą kobiety na Nowej Gwinei ręcznie splatają w pętelki z włókna kory. Kobiety z wyżyn noszą ją z paskiem na czole i torbą na plecach, dźwigając nawet 20 kg batatów, pochrzynu lub drewna na opał.
Płaszcz z piór (ʻahu ʻula)
📍 Wyspy Hawajskie
Hawajscy wodzowie nosili ʻahu ʻula, peleryny pokryte drobnymi czerwonymi i żółtymi piórkami przywiązanymi do siatki z włókna olonā. Wielki płaszcz Kamehamehy ma podobno 450 000 piór od około 80 000 ptaków; w 1779 roku pewien wódz okrył takim płaszczem kapitana Cooka.
.jpg/330px-National_Maritime_Museum%2C_Sydney_%2C_Dhungala_biganga_(2).jpg)
Płaszcz ze skór pałanek (possumów)
📍 Południowo-wschodnia Australia (Wiktoria, Nowa Południowa Walia i Australia Południowa)
Aborygeni z południowo-wschodniej Australii nosili płaszcze z dziesiątek skór pałanek zszytych ścięgnami kangura; po wewnętrznej stronie skór wyrzynano wzory klanu i wcierano w nie ochrę. Przetrwało zaledwie kilka płaszczy wykonanych przed 1900 rokiem.