Waar muziek en dansen vandaan komen
Instrumenten, muziekstijlen en dansen staken oceanen over met zeelieden, migranten en grammofoonplaten. Elk verhaal laat zien waar zo’n instrument, stijl of dans ontstond en hoe de rest van de wereld het oppikte.
23 verhalen uit 6 continenten
- Afrika · 3
- Azië · 5
- Europa · 5
- Noord-Amerika · 5
- Zuid-Amerika · 3
- Oceanië · 2
Afrika
Congolese rumba (muziek)
📍 Kinshasa en Brazzaville (de twee Congo's)
De Congolese rumba kreeg vorm in de jaren 1940 en '50 in Kinshasa en Brazzaville, tweelinghoofdsteden tegenover elkaar aan de Congo, toen lokale bands hun maringa-dansmuziek mengden met Cubaanse son-platen die ten onrechte 'rumba' heetten. UNESCO zette hem in 2021 op de lijst.
Pijporgel
📍 Alexandrië, Egypte
Het pijporgel ontstond in de 3e eeuw v.Chr. in Alexandrië, toen de Griekse ingenieur Ctesibius de hydraulis bouwde, een “waterorgel” dat met waterdruk lucht door de pijpen perste. Het was het eerste toetsinstrument ter wereld.
Shekere (kalebasratel met kralen)
📍 Yorubaland (ZW-Nigeria en Benin)
De shekere, een gedroogde kalebas omwikkeld met een net van kralen of kauri-schelpen, komt van de Yoruba in West-Afrika; een Yoruba-woordenboek uit 1852 vermeldt hem al. Later werd hij ook een vast onderdeel van Cubaanse en Braziliaanse muziek.
Azië
Angklung (geschud bamboe-instrument)
📍 West-Java (Soendanese gebieden), Indonesië
Elke bamboe angklung speelt geschud maar één noot, dus voor een melodie heb je een heel team spelers nodig. De Soendanezen spelen hem al eeuwen; in 1938 maakte Daeng Soetigna uit Bandung er een die op westerse toonladders was gestemd.
Drakendans
📍 China
De wortels van de drakendans gaan meer dan 2000 jaar terug, naar China onder de Han-dynastie, toen dansen met drakenfiguren deel waren van rituelen om regen af te smeken. Tegenwoordig tilt een team de lange draak op stokken, en grote optochtdraken zijn vaak 50 tot 70 meter lang.
.jpg/330px-Concert_crowd_(Unsplash).jpg)
K-pop (muziek)
📍 Seoul, Zuid-Korea
Moderne K-pop wordt meestal gedateerd op 11 april 1992, toen Seo Taiji and Boys in een Koreaanse tv-talentenjacht 'I Know' brachten, een mix van rap en dancepop. De jury gaf hun de laagste score van de avond; daarna stond het nummer 17 weken bovenaan de hitlijsten.
Tabla (paar handtrommels)
📍 Noord-India (rond Delhi)
De tabla, een paar handtrommels, kreeg in de 18e eeuw vorm in Noord-India; de eerste bekende meester, Sidhar Khan, speelde in Delhi. De zwarte cirkel op elk trommelvel, de syahi ('inkt'), bestaat uit laagjes rijstpasta en zwart poeder die de trommels laten zingen.
Taiko-ensemble (kumi-daiko)
📍 Suwa, Nagano, Japan
Taikotrommels zijn eeuwenoud, maar het donderende taiko-ensemble ontstond in 1951 in Nagano, Japan, toen ex-jazzdrummer Daihachi Oguchi een oude trommelpartituur herschreef voor een team met trommels van verschillende grootte. Daarna verspreidde hij het over Japan en de VS.
Europa
.jpg/330px-Ballet_Slippers_(Unsplash).jpg)
Ballet
📍 Renaissancehoven van Noord-Italië
Ballet ontstond in de 15e eeuw aan de hoven van het Italië van de renaissance; het woord komt van het Italiaanse 'balletto'. Catharina de' Medici nam het mee naar Frankrijk, en Lodewijk XIV stichtte in 1661 een koninklijke dansacademie: daarom hebben de passen Franse namen.
Bandoneon
📍 Duitsland (Krefeld en Chemnitz)
Het kenmerkende instrument van de tango is Duits. Muziekhandelaar Heinrich Band uit Krefeld ontwikkelde de bandoneon halverwege de 19e eeuw uit de concertina, en emigranten en zeelui brachten hem later naar Buenos Aires en Montevideo.
Piano
📍 Florence, Italië
Bartolomeo Cristofori, instrumentmaker aan het hof van de Medici in Florence, had in 1700 de eerste piano al gebouwd. Een hofinventaris prees zijn nieuwe klavier als een instrument “che fa il piano, e il forte” (dat zacht en luid speelt), vandaar de naam.
Saxofoon
📍 Brussel, België
Jazz maakte hem beroemd in Amerika, maar de saxofoon werd rond 1840 gebouwd door de Belgische instrumentmaker Adolphe Sax in Brussel. Daarna verhuisde hij naar Parijs en patenteerde in 1846 de hele saxfamilie.
.jpg/330px-11_(Unsplash).jpg)
Wals (de dans)
📍 Alpengebied van Beieren en Oostenrijk
De wals begon in de 18e eeuw als boerendans in de Alpen, rondgezwierd door boeren in Beieren, Tirol en Stiermarken; de naam komt van het Duitse 'walzen', draaien. De Weense balzalen maakten hem beroemd, al vonden critici de innige omhelzing lang onfatsoenlijk.
Noord-Amerika
Blues (muziek)
📍 Diepe Zuiden, VS (Mississippidelta)
De blues groeide rond de jaren 1860 uit Afro-Amerikaanse liederen in het Diepe Zuiden. Rond 1903 hoorde bandleider W.C. Handy hem op een treinstation in Mississippi, van een man die een mes langs zijn gitaarsnaren liet glijden: 'de vreemdste muziek die ik ooit heb gehoord'.
.jpg/330px-Day_53._Dance_shoes_(32938620451).jpg)
Cha-cha-cha (muziek en dans)
📍 Havana, Cuba
De cha-cha-cha ontstond begin jaren 1950 in Havana: violist Enrique Jorrín van het Orquesta América schreef er in 1951 'La engañadora'. De naam zou het geluid nabootsen dat de schoenen van dansers maakten als ze in drie snelle pasjes over de vloer schuifelden.
.jpg/330px-DJ_at_work_(Unsplash).jpg)
Hiphop (muziek)
📍 The Bronx, New York, VS
Hiphop groeide op in de jaren 70; zijn bekendste verjaardag is 11 augustus 1973: een back-to-schoolfeest in een flat in de Bronx, waar de in Jamaica geboren dj Kool Herc twee exemplaren van één plaat op twee draaitafels draaide om de geliefde drumbreak van de dansers te rekken.
.jpg/330px-Silhouettes_on_a_dark_stage_(Unsplash).jpg)
Reggae (muziek)
📍 Kingston, Jamaica
Reggae groeide eind jaren 1960 uit ska en rocksteady, vooral in de arme wijken van West-Kingston, Jamaica. 'Do the Reggay' van Toots and the Maytals uit 1968 was het eerste populaire nummer met die naam, en UNESCO zette reggae in 2018 op de lijst.
.jpg/330px-Tap_Shoes_Worn_by_Michelle_McCausland_-_DPLA_-_e1c1da4a848dc5f1f550cb5fec73b42b_(page_1).jpg)
Tapdans
📍 Oostelijke Verenigde Staten (van New York tot het Zuiden)
Tapdans groeide op in de VS, waar Afro-Amerikaanse dans Ierse jigs en Engelse klompdansen ontmoette. Een pionier was William Henry Lane, “Master Juba”, die begin jaren 1840 als tiener danste in Five Points in New York en waarschijnlijk Afro-Amerikaanse passen met jigs vermengde.
Zuid-Amerika
Marinera (zakdoekdans)
📍 Kust van Peru (van Lima tot Trujillo)
De marinera is een hofmakerijdans waarbij partners flirten met wapperende zakdoeken; in de noordelijke stijl dansen de vrouwen blootsvoets. De dans kreeg zijn naam in 1879 ter ere van de Peruaanse marine, en de nationale wedstrijd begon in 1960 in Trujillo.
Siku (panfluit die in paren wordt gespeeld)
📍 Titicacameer (Peru en Bolivia)
De siku is de panfluit van de Andes, het meest thuis bij de Aymara rond het Titicacameer. De pijpen komen in twee helften, ira en arka, die traditioneel door twee muzikanten worden gespeeld die om beurten noten spelen om samen één melodie te vormen.
Tango
📍 Río de la Plata (Buenos Aires en Montevideo)
De tango ontstond in de jaren 1880 in de havensteden Buenos Aires en Montevideo aan de Río de la Plata. Begin 20e eeuw werd hij vaak door twee mannen gedanst, omdat er meer mannen dan vrouwen op de dansvloer waren.
Oceanië
Didgeridoo
📍 Arnhemland, Australië
Aboriginalvolken in Noord-Australië, waarschijnlijk in Arnhemland, ontwikkelden hem eeuwen voordat de Europeanen kwamen. De naam “didgeridoo” is niet Aboriginal: het is een klanknabootsend Engels woord dat in 1908 voor het eerst werd gedrukt.
Ukelele
📍 Honolulu, Hawaï
Ambachtslieden uit Madeira die in 1879 naar Hawaï voeren, maakten in de jaren 1880 van hun kleine machete-gitaar de ukelele, en koning Kalākaua maakte er een koninklijke favoriet van. De Hawaïaanse naam betekent ruwweg “springende vlo”.