Waar planten vandaan komen
Boeren, handelaren en tuiniers namen planten mee, ver van huis. Elk verhaal laat zien waar een bloem, boom of gewas in het wild groeit of voor het eerst werd geteeld.
28 verhalen uit 6 continenten
- Afrika · 6
- Azië · 3
- Europa · 2
- Noord-Amerika · 8
- Zuid-Amerika · 5
- Oceanië · 4
Afrika
Geluksbamboe
📍 Centraal-Afrika (van Kameroen tot Congo)
Ondanks bijnamen als “Chinese waterbamboe” is geluksbamboe geen bamboe en komt hij niet uit China: het is een dracaena die wild groeit in Centraal-Afrika, van Kameroen tot Congo. Zijn naam eert Henry Sander, een in Duitsland geboren orchideeënkweker in Engeland.
Geranium (pelargonium)
📍 West- en Oost-Kaap, Zuid-Afrika
De “geraniums” op balkons zijn eigenlijk pelargoniums uit de Kaap in Zuid-Afrika. Schepen die de Kaap aandeden, brachten de eerste waarschijnlijk vóór 1600 naar de Leidse hortus, en kruisingen van twee wilde Kaapse soorten gaven Europa zijn favoriete bloem voor in de bloembak.
Oliepalm
📍 West-Afrika (kust van de Golf van Guinee)
De oliepalm komt oorspronkelijk uit West- en Centraal-Afrika, van Gambia tot Angola, waar mensen hem al millennia gebruiken. Pas veel later werd hij in Maleisië en Indonesië aangeplant, waar nu enorme plantages liggen.
Paradijsvogelbloem (Strelitzia)
📍 Kust van Oost-Kaap en KwaZoeloe-Natal, Zuid-Afrika
Paradijsvogelbloemen groeien in het wild langs de oostkust van Zuid-Afrika, waar honingzuigers die op de blauwe bloemblaadjes landen vermoedelijk stuifmeel op hun poten krijgen. Joseph Banks noemde de plant naar koningin Charlotte, hertogin van Mecklenburg-Strelitz.
Parelgierst
📍 Westelijke Sahel (Noord-Mali)
Parelgierst werd ruim 4.000 jaar geleden voor het eerst verbouwd aan de zuidrand van de Sahara, rond het huidige Noord-Mali. Later verspreidde het zich naar India, dat er nu meer van verbouwt dan enig ander land.
Vlijtig liesje (impatiens)
📍 Oost-Afrika (Kenia tot Mozambique)
Het vlijtig liesje van plantenbakken en parkborders groeit in het wild in Oost-Afrika, van Kenia tot Mozambique. De Latijnse naam, Impatiens, betekent 'ongeduldig': de rijpe zaaddozen springen open en slingeren hun zaden weg.
Azië
Chrysant (tuinchrysant)
📍 China
Tuinchrysanten werden eeuwenlang in China gekweekt voordat ze Japan bereikten. Daar werd de bloem het embleem van de keizer, en daarom heet de Japanse monarchie de Chrysantentroon.
Ginkgo
📍 Bergen van Zuidwest- en Oost-China
De ginkgo is de officiële boom van Tokio, maar hij komt uit China, waar nog een paar bosjes die misschien echt wild zijn overleven in afgelegen berggebieden. Zijn voorouders gaan 170 miljoen jaar terug, en vrouwelijke bomen laten zaden vallen die naar braaksel ruiken.
Nordmannspar (de kerstboom)
📍 Bergen van de oostelijke Zwarte Zee (NO-Turkije, Georgië en de westelijke Kaukasus)
Europa's favoriete kerstboom klinkt Noords, maar de nordmannspar groeit wild in de bergen rond de oostelijke Zwarte Zee, in Turkije, Georgië en de Russische Kaukasus. Hij is genoemd naar de Finse natuuronderzoeker Alexander von Nordmann.
Europa
Paardenkastanje
📍 Bergen van Noord-Griekenland en Albanië
De paardenkastanje, bekend van Britse schoolpleinen, komt uit de Balkan: wilde exemplaren overleven alleen in een paar bergbossen in Noord-Griekenland, Albanië en omgeving. Overal elders is hij aangeplant.
Suikerbiet
📍 Pruisen (Berlijn en Silezië), Duitsland/Polen
De biet die zo'n vijfde van alle suiker ter wereld levert, werd in Pruisen gekweekt: Andreas Marggraf vond in 1747 in Berlijn suiker in bieten, en zijn leerling Franz Achard kweekte de stam achter de Witte Silezische biet en bouwde in 1801 in Silezië de eerste bietsuikerfabriek.
Noord-Amerika
.jpg/330px-Belalie_North._Spring_crop_of_canola_in_flower._(31043024448).jpg)
Canola (de oliehoudende plant)
📍 Canadese prairies (Winnipeg en Saskatoon)
Gele canolavelden lijken eeuwenoud, maar canola werd in de jaren 70 uit koolzaad gekweekt door Canadese wetenschappers in Manitoba en Saskatoon, die het erucazuur verlaagden om een eetbare olie te maken. De naam komt van 'Canadian oil'.
Dahlia
📍 Hoogland van Midden-Mexico
Bijna alle wilde dahliasoorten groeien alleen in Mexico, de bakermat en het diversiteitscentrum van het geslacht. De Spaanse botanicus Antonio José Cavanilles noemde de bloem in 1791 naar de Zweedse botanicus Anders Dahl.
Douglasspar
📍 Westelijk Noord-Amerika (van Brits-Columbia tot Californië en de Rockies)
De douglasspar groeit wild in westelijk Noord-Amerika, van Brits-Columbia tot Californië en langs de Rockies. Het is geen echte zilverspar, en zijn naam eert David Douglas, een Schotse plantenverzamelaar die in de jaren 1820 zaden naar Groot-Brittannië stuurde.
Kerstster (poinsettia)
📍 Pacifische hellingen van Mexico en Guatemala
Kerststerren groeien in het wild als struiken op de hellingen van Mexico en Guatemala aan de Stille Oceaan. Hun rode “bloemblaadjes” zijn eigenlijk bladeren, en de plant is vernoemd naar Joel Poinsett, een Amerikaanse gezant in Mexico die hem in de jaren 1820 naar huis stuurde.
.jpg/330px-Studio_shoot_with_flowers_(Unsplash).jpg)
Monstera (gatenplant)
📍 Zuid-Mexico en Guatemala
De gatenplant komt uit de regenwouden van Zuid-Mexico en Guatemala. De naam “deliciosa” betekent heerlijk: de rijpe vrucht is eetbaar.
Montereyden
📍 Midden-Californische kust, VS
De montereyden groeit in het wild alleen langs een kort stuk van de Midden-Californische kust en op twee Mexicaanse eilanden. Toch is hij goed voor zo'n 90 procent van de aangeplante productiebossen in Nieuw-Zeeland.
Plumeria (frangipani)
📍 Mexico, Midden-Amerika en de Caraïben
De favoriete bloem voor Hawaïaanse kransen is een nieuwkomer: plumeria is inheems in Mexico, Midden-Amerika en de Caraïben, en de Duitse arts William Hillebrand bracht haar in 1860 naar de eilanden. Haar andere naam, frangipani, komt van het parfum van een Italiaanse markies.
.jpg/330px-Carnegiea_gigantea_Saguaro_cactus_plant_(cropped).jpg)
Saguarocactus
📍 Sonorawoestijn (Arizona, VS en Sonora, Mexico)
De reuzencactus uit westernfilms groeit alleen in het wild in de Sonorawoestijn van Arizona en Noordwest-Mexico. Hij groeit zo langzaam dat zijn eerste armen na 50 tot 100 jaar verschijnen, en hij kan meer dan 150 jaar oud worden.
Zuid-Amerika
.jpg/330px-Anthurim_(9971924733).jpg)
Anthurium (flamingobloem)
📍 Zuidwest-Colombia en Ecuador
De glanzende, hartvormige anthurium van Hawaï komt oorspronkelijk uit Colombia en Ecuador en bereikte de eilanden pas in 1889 vanuit Londen. Het rode 'hart' is geen bloemblad: de echte bloemen zijn de kleine bultjes op de kolf.
Bougainvillea
📍 Zuid-Amerika (Brazilië en buurlanden)
De bougainvillea, dé bloem van mediterrane balkons, komt uit Zuid-Amerika en groeit in het wild van Brazilië tot Peru en Argentinië. Ze is vernoemd naar de Franse ontdekkingsreiziger Louis-Antoine de Bougainville, wiens expeditie haar beschreef.
.jpg/330px-Jacaranda_mimosifolia_flowers_(2).jpg)
Jacaranda
📍 Zuid-centraal Zuid-Amerika (N-Argentinië, Paraguay, Z-Bolivia)
Jacaranda's groeien in het wild in zuid-centraal Zuid-Amerika, waar de soort nu als kwetsbaar te boek staat. Pretoria in Zuid-Afrika heeft er zoveel geplant, tienduizenden, dat het de bijnaam “Jacarandastad” heeft.
.jpg/330px-Schlumbergera_%C3%97_buckleyi_(16946879165).jpg)
Kerstcactus (Schlumbergera)
📍 Kustgebergte van Zuidoost-Brazilië
De kerstcactus is geen woestijnplant: zijn wilde Schlumbergera-voorouders groeien op bomen en rotsen in het mistige kustgebergte van Zuidoost-Brazilië. Daar heten ze flor de maio, “meibloem”, omdat ze in de zuidelijke herfst bloeien.
.jpg/330px-Water_Hyacinth_Flower_(40738760703).jpg)
Waterhyacint
📍 Amazonebekken, Brazilië
Waterhyacint verstikt nu het Victoriameer, de Kongo en waterwegen in heel tropisch Azië, maar deze drijvende plant komt uit het Amazonebekken. Tuinliefhebbers verspreidden hem om zijn lila bloemen, en zijn matten kunnen in één tot twee weken in omvang verdubbelen.
Oceanië
Kentiapalm
📍 Lord Howe-eiland, Australië
De klassieke palm van hotellobby's en Victoriaanse salons groeit alleen in het wild op Lord Howe-eiland, een stipje land in de Tasmanzee voor de kust van Australië. Eilanders verzamelen zijn zaden al sinds de jaren 1870 voor kwekerijen over de hele wereld.
Norfolkden
📍 Norfolkeiland (Australië), Zuid-Pacific
Deze 'levende kerstboom' is geen echte den en groeit alleen wild op het piepkleine Norfolkeiland en het nabije Phillipeiland, tussen Nieuw-Zeeland en Nieuw-Caledonië. In 1774 hoopte kapitein Cook dat de hoge, rechte stammen masten zouden opleveren, maar het hout was te zwak.
Suikerriet
📍 Nieuw-Guinea
Suikerriet werd voor het eerst gedomesticeerd op Nieuw-Guinea. Austronesische zeevaarders verspreidden het over de Stille Oceaan en westwaarts tot India, waar Nearchus, de admiraal van Alexander, zich verbaasde over “riet dat honing geeft zonder bijen”.
_flowers.jpg/330px-Melaleuca_alternifolia_(Maria_Serena)_flowers.jpg)
Theeboom (bron van tea tree-olie)
📍 Noord-Nieuw-Zuid-Wales en Zuidoost-Queensland, Australië
De theeboom is niet verwant aan de theeplant: het is een Australische mirte die in het wild groeit langs beken en moerassige vlakten in het noorden van Nieuw-Zuid-Wales en het zuidoosten van Queensland. De bladolie werd in de jaren 1920 een commercieel product.