Kelimeler nereden geliyor?

Gündelik kelimeler çoğu zaman bugün kullanıldıkları yerden çok uzakta doğmuştur. Her hikâye, kelime türetildiğinde ya da ödünç alındığında kaynak dilin nerede konuşulduğunu ve kelimenin oradan nasıl yayıldığını gösterir.

6 kıtadan 20 hikâye

Afrika · 3
Asya · 6
Avrupa · 4
Kuzey Amerika · 4
Güney Amerika · 1
Okyanusya · 2

Kelime

Aardvark (İngilizce kelime)

📍 Kap bölgesi, Güney Afrika

Hollandaca gibi görünür ama aardvark (yuva kazdığı için “toprak domuzu”) Güney Afrika'da, Kap yerleşimcilerinin Hollandacasından doğan Afrikancada türetildi. İngilizce onu 1833'te ödünç aldı; yer domuzları da yalnızca Afrika'da yaşar.

Kelime

Cola (İngilizce kelime)

📍 Sierra Leone ve Gine, Batı Afrika

Kola içecekleri adını, Batı Afrika orman ağaçlarının kafeinden zengin tohumu olan kola cevizinden alır. Kelime Temne (kola) ve Mandinka (kolo) gibi Batı Afrika dillerinden gelir; kola cevizi 1886'da Coca-Cola'ya da kondu.

Kelime

Safari (İngilizce kelime)

📍 Svahili kıyısı, Doğu Afrika

Safari Svahilicede “yolculuk” demektir ve bir otobüs yolculuğu bile olsa her gezi için kullanılır; Arapça safar kelimesinden gelir. Kâşif Richard Burton onu 1850'lerin sonunda İngilizceye kazandırdı.

Kelime

Boondocks (İngilizce kelime)

📍 Güney Luzon, Filipinler

“Kuş uçmaz kervan geçmez yer” anlamındaki bu tipik Amerikan argosu aslında Tagalogca: 20. yüzyılın başında Filipinler'deki ABD askerleri bundok, yani “dağ” kelimesini kaptı ve onu ülkelerine “the boondocks” olarak götürdü.

Kelime

Bungalow (İngilizce kelime)

📍 Bengal (Hindistan ve Bangladeş)

Bungalow, Hintçe bangla, yani “Bengalli” kelimesinden gelir; alçak, saz damlı “Bengal tarzı ev”in kısaltmasıdır. Hindistan'daki İngilizce konuşanlar kelimeyi 1670'lere gelindiğinde kullanıyordu.

Kelime

Cheetah (İngilizce kelime)

📍 Kuzey Hindistan

Bugün yabani çitaların çoğu Afrika'da yaşıyor, ama adları Hintçedir: chītā, “alacalı” ya da “benekli” anlamına gelen Sanskritçe bir kelimeden gelir. Çitalar bir zamanlar Hindistan'da boldu; İngilizce kelimeyi 1704'e kadar almıştı.

Kelime

Curry (İngilizce kelime)

📍 Güney Hindistan

Curry, Tamilce ve komşu Güney Hindistan dillerinde baharatlı sos anlamına gelen kari kelimesinden gelir. Portekizli tüccarlar onu caril yaptı, İngilizce de 1590'larda kelimeyi onlardan aldı.

Kelime

Gung-ho (İngilizce kelime)

📍 Doğu Çin (Şanghay–Wuhan)

Gung ho, Çince gōnghé'dir: 1930'larda Çin'deki bir hareketin adı olan “sanayi kooperatifi”nin kısaltması. ABD deniz piyadesi subayı Evans Carlson onu “birlikte çalışın” diye yorumladı ve taburunun sloganı yaptı.

Kelime

Tycoon (İngilizce kelime)

📍 Tokyo (Edo), Japonya

Tycoon, Japonca taikun, yani “büyük efendi” kelimesidir; 1850'lerde yabancıların Japonya'nın şogunu için kullandığı bir unvandı. Lincoln'ün sekreteri 1861'de ona “the Tycoon” dedi; iş dünyası patronu anlamı I. Dünya Savaşı'ndan sonra geldi.

Kelime

Denim (İngilizce kelime)

📍 Nîmes, Fransa

Kotun biraz Fransız: “denim”, Güney Fransa'daki bir şehrin adını taşıyan serge de Nîmes, yani “Nîmes'in serji” ifadesinin kısaltmasıdır. İngilizcede kelime 1690'larda vardı; Amerikan fabrikaları ise 1789'da pamuklu denim dokuyordu.

Kelime

Jeans (İngilizce kelime)

📍 Cenova, İtalya

Jeans, Cenova'ya (Fransızcada Gênes) dayanır: İngiliz tüccarlar bu İtalyan limanından gelen dayanıklı bir fustian kumaşına “Gene fustian”, sonradan yalnızca “jean” dediler ve onu 1500'lerde yüklü miktarda ithal ediyorlardı.

Kelime

Smithereens (İngilizce kelime)

📍 İrlanda

Smithereens, İrlandaca smidirín, yani “minicik bir parça” kelimesinden gelir; bu da smiodar (“parça”) ile colleen'deki ekin aynısı olan İrlandaca küçültme eki -ín'den oluşur. İngilizcede 1800'lerin başında ortaya çıkar.

Kelime

Tarantula (İngilizce kelime)

📍 Taranto, İtalya

Ad, Güney İtalya'daki Taranto'dan gelir; buradaki bir kurt örümceğinin ısırığı halk arasında, dans ederek geçtiği söylenen bir çılgınlık olan “tarantizm”in sebebi sayılırdı. İngilizce bu adı sonradan iri, kıllı Amerikan örümceklerine verdi.

Kelime

Anorak (İngilizce kelime)

📍 Grönland

Anorak, Grönland dilinde kapüşonlu, su geçirmez bir ceket olan anoraq'tan gelir. İngilizce kelimeyi 1924'te benimsedi; 1980'lere gelindiğinde İngiliz argosu onu sosyal açıdan beceriksiz inekler için de kullanıyordu.

Kelime

Hurricane (İngilizce kelime)

📍 Karayipler (Taíno)

“Hurricane” Karayip kökenli bir kelimedir: İspanyol kâşifler huracán'ı Batı Hint Adaları'nın Arawak dili konuşan halkı Taínolardan aldı, İngilizce de onu 1550'lerde İspanyolcadan aldı.

Kelime

Toboggan (İngilizce kelime)

📍 Kanada'nın Atlantik kıyısı ve Maine

Hiç de Alplere ait değil: toboggan İngilizceye 1829'da Kanada Fransızcasındaki tabagane üzerinden geldi; o da Mi'kmaq dilindeki topaghan gibi, kızak anlamına gelen bir Algonkin kelimesinden. Bu düz ahşap kızaklarla karda yük taşınırdı.

Kelime

Tomato (İngilizce kelime)

📍 Orta Meksika

İspanyolca tomate, Azteklerin dili Nahuatl'daki tomatl'dan gelir. İtalya ilk domateslerine ancak 1548 civarında kavuştu ve onlara pomi d'oro, yani “altın elmalar” dedi.

Kelime

Tapioca (İngilizce kelime)

📍 Brezilya'nın kuzeydoğu kıyısı

Bubble tea'den çok önce, Brezilya kıyısındaki Tupi halkı sıkılmış manyoktan dibe çöken nişastaya tipi'óka, kabaca “tortu” diyordu. Portekizli yerleşimciler kelimeyi 1500'den sonra benimsedi; manyokun kendisi de Brezilya'ya özgüdür.

Kelime

Kangaroo (İngilizce kelime)

📍 Cooktown, Queensland, Avustralya

Joseph Banks 1770'te, Cook'un gemisinin onarıldığı bugünkü Cooktown'da, Guugu Yimithirr dilindeki gangurru kelimesini “kanguru” diye not etti. Kelimenin “bilmiyorum” anlamına geldiği hikâyesi bir efsane.

Kelime

Taboo (İngilizce kelime)

📍 Tonga

Kaptan Cook “taboo”yu 1777'de Tonga'da öğrendi: Yemeğe davet ettiği Tongalı soylular yemek yemedi, çünkü taboo, yani yasaklı durumdaydılar. Benzer kelimeler Polinezya genelinde var, örneğin Hawaiice kapu.