Đồ uống bắt nguồn từ đâu
Trà, cà phê, nước ép và các thức uống pha sữa đã theo những con đường thương mại đi khắp nơi, và thường đổi tên dọc đường. Mỗi câu chuyện cho thấy một thức uống được làm ra lần đầu ở đâu và đã lan rộng như thế nào.
21 câu chuyện từ 5 châu lục
- Châu Phi · 3
- Châu Á · 9
- Châu Âu · 5
- Bắc Mỹ · 2
- Nam Mỹ · 2
Châu Phi
Mursik (sữa lên men vị khói)
📍 Thung lũng Rift (cao nguyên Kalenjin), Kenya
Mursik là sữa lên men nhiều ngày trong quả bầu khô lót than từ một cành cây cháy, nên có vị khói và ánh xanh nhạt. Nó đến từ người Kalenjin ở Thung lũng Rift của Kenya, và các nhà vô địch chạy bộ của nước này được đón về nhà bằng chính thức uống này.
Nước chanh (lemonade)
📍 Cairo, Ai Cập
Ghi chép xưa nhất về nước chanh đến từ Cairo thời trung cổ: đầu thế kỷ 12, nước cốt chanh được buôn bán sôi động ở đó, và những chai qatarmizat, nước chanh pha đường, được bán và xuất khẩu. Mãi về sau Paris mới biến nó thành mốt, khi người bán rong rót nó từ bồn đeo trên lưng.
Rooibos (trà bụi đỏ)
📍 Cederberg, Nam Phi
Rooibos, tiếng Afrikaans nghĩa là “bụi cây đỏ”, là thức uống không caffeine từ một loài cây bụi ở dãy núi Cederberg, tỉnh Tây Cape, Nam Phi. Các cộng đồng gốc Khoi ở đó đã uống nó từ cuối thế kỷ 19, và năm 1904 một thương nhân bắt đầu buôn bán nó như một loại trà.
Châu Á
Ayran (sữa chua uống mặn)
📍 Trung Á
Ayran, sữa chua đánh với nước lạnh và một nhúm muối, thường được gọi là thức uống quốc gia của Thổ Nhĩ Kỳ, nhưng lại do các bộ lạc Turk ở Trung Á phát triển. Một cuốn từ điển tiếng Turk thế kỷ 11 đã định nghĩa nó là “đồ uống làm từ sữa”.
Cà phê (đồ uống)
📍 Yemen
Cây cà phê mọc hoang ở Ethiopia, nhưng việc rang hạt và pha thành đồ uống lại bén rễ đầu tiên ở Yemen vào thế kỷ 15. Cho đến khoảng năm 1700, cảng Mokha của Yemen là cửa ngõ duy nhất của cà phê ra thế giới.
.jpg/330px-C%C3%A0_ph%C3%AA_tr%E1%BB%A9ng_Gi%E1%BA%A3ng_(c%C6%A1_s%E1%BB%9F_1_Nguy%E1%BB%85n_H%E1%BB%AFu_Hu%C3%A2n).jpg)
Cà phê trứng
📍 Hà Nội, Việt Nam
Cà phê trứng Hà Nội ra đời từ thập niên 1940, khi sữa khan hiếm: theo lời gia đình, ông Nguyễn Văn Giảng, người pha chế khách sạn Metropole, đã đánh lòng đỏ trứng với đường và sữa đặc thành lớp bọt dày, ngọt để phủ lên cà phê đậm. Tách cà phê thường được đặt trong bát nước nóng.
_amidst_Wikimedia_photowalk%2C_mymensingh.jpg/330px-Refreshment_(cold_lassi)_amidst_Wikimedia_photowalk%2C_mymensingh.jpg)
Lassi (sữa chua uống)
📍 Punjab (Ấn Độ và Pakistan)
Lassi đến từ Punjab, vùng nông nghiệp trải dài miền bắc Ấn Độ và Pakistan, nơi sữa chua (theo truyền thống làm từ sữa trâu) được đánh với nước, thêm muối và thì là Ai Cập hoặc đường và bạch đậu khấu.
Sữa đậu nành
📍 Trung Quốc
Sữa đậu nành được làm bằng cách ngâm đậu nành, xay với nước, rồi đun sôi và lọc. Trung Quốc đã uống nó hàng thế kỷ: đến năm 1365 đã có sách viết về nó, và đến thế kỷ 18 nó đã được bán rong, rất lâu trước khi lên kệ siêu thị phương Tây.
Tarkhuna (soda ngải giấm xanh)
📍 Kutaisi, Gruzia
Soda ngải giấm được pha lần đầu năm 1887 bởi Mitrofan Lagidze, người học việc ở hiệu thuốc tại Kutaisi, Gruzia, đã tạo vị cho nước soda bằng siro ngải giấm tự nhiên tự làm thay cho tinh chất nhập khẩu. Với những cái tên như Tarkhun, loại soda nay xanh rực này lan khắp Liên Xô.
Trà
📍 Vân Nam, tây nam Trung Quốc
Việc uống trà có thể đã bắt đầu ở vùng Vân Nam của Trung Quốc, nơi lá của cây trà bản địa lần đầu được dùng làm thuốc. Truyền thuyết Trung Hoa cho rằng vị vua thần thoại Thần Nông đã tìm ra trà.
Trà nhài (trà lài)
📍 Phúc Châu, Phúc Kiến, Trung Quốc
Trà nhài là trà, thường là trà xanh, được ướp hương bằng hoa nhài tươi trộn với lá trà vào ban đêm, đúng lúc hoa nở. Nghề này được hoàn thiện ở Phúc Châu, đông nam Trung Quốc, nơi mang biệt danh “thành phố hoa nhài” từ thời nhà Tống.
Trà sữa trân châu
📍 Đài Loan
Trà sữa trân châu ra đời trong các quán trà Đài Loan vào thập niên 1980, khi những viên trân châu bột sắn dai dai được thả vào trà sữa ngọt. Hai quán trà ở Đài Trung và Đài Nam đến nay vẫn cùng nhận mình là nơi làm ra nó đầu tiên.
Châu Âu
Cà phê decaf (cà phê khử caffeine)
📍 Bremen, Đức
Cà phê decaf ra đời ở Bremen, Đức, nơi thương gia cà phê Ludwig Roselius phát triển phương pháp khử caffeine khỏi hạt cà phê đầu tiên thành công về thương mại vào đầu thế kỷ 20. Cà phê không caffeine của ông được bán khắp châu Âu và sau đó ở Mỹ.
Cortado (espresso “cắt” sữa)
📍 Tây Ban Nha
Cortado là espresso được “cắt” (cortado trong tiếng Tây Ban Nha) bằng một chút sữa ấm để làm dịu vị gắt; ở nước ngoài, nó thường được pha với cà phê và sữa gần bằng nhau. Nó là món quen thuộc ở các quán cà phê khắp Tây Ban Nha, và từ đó lan sang Mỹ Latinh và xa hơn.
Nước soda (nước có ga)
📍 Miền bắc nước Anh
Năm 1767, nhà hóa học Joseph Priestley treo một bát nước phía trên thùng ủ ở một xưởng bia tại Leeds, Anh, và thấy nước sủi bọt lăn tăn dễ chịu. Ông chia sẻ thứ nước có ga này với bạn bè và gọi đó là phát hiện “hạnh phúc nhất” của mình.
Ostfriesentee (trà với đường phèn và “đám mây” kem)
📍 Đông Frisia, Hạ Saxony, Đức
Người Đông Frisia, ở bờ Biển Bắc của Đức, được cho là uống khoảng 300 lít trà mỗi người mỗi năm, nhiều hơn bất kỳ ai: trà pha đậm, chủ yếu là Assam, rót lên một cục đường phèn, rồi thêm kem để tạo thành một “đám mây” nhỏ và không bao giờ khuấy.
Sữa yến mạch
📍 Lund, Thụy Điển
Sữa yến mạch như ngày nay do nhà khoa học thực phẩm Rickard Öste tạo ra đầu thập niên 1990 tại Đại học Lund, Thụy Điển, khi ông nghiên cứu chứng không dung nạp lactose. Đồ uống yến mạch đã được ghi chép từ thế kỷ 18, nhưng của ông thuộc loại đầu tiên được bán thương mại.
Bắc Mỹ
Atole (thức uống ngô nóng)
📍 Mesoamerica (Mexico & Trung Mỹ)
Atole là thức uống nóng, sánh làm từ bột ngô nấu với nước hoặc sữa, thêm đường và thường thêm quế. Nó có trước thời thuộc địa Tây Ban Nha rất lâu: những chiếc cốc vẽ thời Maya Cổ điển có khắc chữ ghi thứ đựng bên trong, và hai thức uống được nêu tên là ca cao và atole.
Slushie (nước ngọt có ga đá xay)
📍 Coffeyville, Kansas, Mỹ
Slushie có ga ra đời nhờ sự cố: năm 1958, máy nước ngọt ở quầy kem của Omar Knedlik tại Coffeyville, Kansas, bị hỏng, nên ông đem chai soda ướp trong ngăn đá. Khách mê món nước ga đông một nửa ấy, và ông chế ra một cỗ máy để làm thêm.
Nam Mỹ
Cajuína (nước trái điều vàng óng)
📍 Đông bắc Brazil (Ceará và Piauí)
Cajuína là nước ép trong của trái điều, loại quả mà hạt điều treo lủng lẳng bên dưới, được nấu trong chai kín đến khi đường ngả màu vàng óng. Dược sĩ Rodolfo Teófilo tạo ra nó ở đông bắc Brazil vào thập niên 1890 để thay thế rượu.
Emoliente (nước thảo mộc lúa mạch)
📍 Lima, Peru
Emoliente là thức uống ấm từ lúa mạch rang, hạt lanh và thảo mộc như cỏ đuôi ngựa, thêm chanh và đường. Nó phát triển từ nước lúa mạch chữa bệnh do người Tây Ban Nha mang đến Lima thời thuộc địa, nơi người bán từng đứng ở gần như mọi góc phố.